Ik kwam het tegen in een column van de Nederlandse psycholoog René Diekstra. Het ging om zijn vriend, die een passage van iemand anders had uitgekozen. Wat herkende hij daarin? Hoe kun je ziek zijn en tegelijk meer aan het leven deelnemen dan ervoor?
Twee exemplaren van hetzelfde boek
Toen zijn vriend de diagnose kreeg, was hij ontredderd, schrijft Diekstra. Pas daarna beschrijft hij een verandering. Zijn vriend had twee exemplaren van Dronken door mijn ziekte, een boek met beschouwingen over ziek zijn van Anatole Broyard, een Amerikaanse schrijver en literatuurcriticus.
Eén exemplaar was voor Diekstra. Zijn vriend wilde dat ze hetzelfde hadden gelezen wanneer ze over zijn situatie spraken. Bij het boek zat een brief met enkele uitgekozen passages.
Daar staat het beeld van de elektroshock. Broyard beschrijft hoe hij zich na het nieuws een ander mens voelde. De vriend leest daarin dat Broyard door zijn ziekte wijzer was geworden.

Waarom voel je na een diagnose soms meer dat je leeft?
Door een ernstige diagnose kan de tijd die je hebt voor het eerst werkelijk eindig voelen. Broyard beschrijft hoe zijn alledaagse kleine zorgen wegvielen, hij zich op het wezenlijke richtte en meer zin kreeg om aan zijn leven deel te nemen. Zo ging het bij hem. Daarmee is nog niet verklaard hoe het voor iedereen werkt.
Aan het begin van zijn boek maakt hij een onderscheid. Hij dacht dat de kanker waarschijnlijk onder controle gehouden kon worden. Wat hij ineens begreep: ooit zou er iets gebeuren waardoor zijn leven ophield. Hij had niet eindeloos de tijd.
Ook als je op nog heel wat jaren hoopt, kun je beseffen dat er een einde aan komt.
Waar hij nog aan wilde werken
Een bladzijde verder vertelt Broyard wat dat voor hem betekende. Hij was bezig aan een boek en wilde het afmaken. Dat had hij zichzelf en zijn vrienden beloofd. Die wens had hij al voordat hij ziek werd.
Zijn vrienden vonden hem opvallend opgewekt en prezen zijn moed. Zelf beschreef hij vooral hoeveel zin hij had om te leven, te schrijven en dingen te doen. Zij zagen iemand die zich goed hield na slecht nieuws. Hij was bezig met wat hij nog wilde.

Zo wordt de vraag naar een zinvol leven behoorlijk concreet. Wat had je jezelf al beloofd af te maken? Misschien iets waar je al jaren omheen loopt. Broyard had zijn manuscript.
Hoort iedereen daar wijzer van te worden?
Dat kun je uit deze verhalen niet opmaken. Diekstra's vriend was eerst ontredderd. Ook in de brief die hij later meegaf, erkende hij de frustraties, de pijn en de vernederingen van ziek zijn. Er iets waardevols aan overhouden betekent nog niet dat je alles goed hoeft te vinden.
Diekstra vertelt ook niet of zijn vriend door het lezen veranderde, hoelang dat zo bleef of hoe het verderging. Hij beschrijft iemand die anders over zijn situatie begon te praten. Daaruit volgt geen opdracht aan een zieke om voortaan dankbaar te zijn.
Mijn vraag voor dat uur
Ik bouwde Last Hour Experience rond iets wat je ook kunt onderzoeken als je gezond bent: wat zou ertoe doen als dit je laatste uur was? Je beleeft dat uur alleen, met een koptelefoon, en stelt je voor dat je eigen leven eindigt. Door Broyards onafgemaakte boek kan ik die vraag kleiner maken: wat heb ik steeds uitgesteld omdat ik ervan uitging dat er later nog tijd genoeg zou zijn?
Vragen die mensen stellen. Eén van die mensen ben ik.
Betekent meer levenslust na een diagnose dat je blij bent met de ziekte?
Nee. In de brief die de Nederlandse psycholoog René Diekstra beschrijft, erkent zijn vriend de pijn en vernederingen van ziek zijn. Tegelijk ziet hij waarde in wat hij ervan leert. Je leven meer waarderen betekent niet dat je alles wat je overkomt goedkeurt.
Bedoelde Broyard met de elektroshock een echte behandeling?
Nee. Anatole Broyard, een Amerikaanse schrijver met prostaatkanker, gebruikte die elektrische schok als beeld voor het horen van zijn diagnose. De passage die Diekstra aanhaalt gaat over een veranderde kijk op zijn leven, niet over een medische ingreep.
Kun je weten hoelang een andere kijk op het leven na een diagnose blijft?
Uit deze teksten niet. Broyard schrijft over zichzelf en Diekstra over gesprekken met een vriend. Geen van deze passages volgt een groep mensen door de jaren heen of vertelt hoe vaak deze reactie voorkomt.
Bronnen
Diekstra's column over verzoening met ziekte, online verschenen bij de Nederlandse krant De Gooi- en Eemlander. Ik gebruikte de bewaarde krantenversie met de titel Je verzoenen met je ziekte. Daarin staan de twee exemplaren, de brief, de passage over de elektroshock en de reactie van zijn vriend.
Het begin van Broyards boek Dronken door mijn ziekte, in het Engels te lezen op Phoenix5, een website voor mensen die met prostaatkanker te maken hebben. Op bladzijde 3 maakt Broyard onderscheid tussen zijn hoop wat de kanker betreft en het besef dat zijn leven eindig is. Op de volgende bladzijde schrijft hij over zijn onafgemaakte boek en de reactie van zijn vrienden.