Het antwoord van een zanger bleef bij me hangen. Hij begon over wat zijn bestaan betekenis gaf. Daar zat voor mij iets in dat langer meegaat dan de herinnering aan een mooie dag.
Waar het antwoord vandaan komt
Wat maakt het leven volgens deze muzikant gelukkig?
De Amerikaanse zanger Bruce Springsteen noemt betekenis en een doel als het begin van een gelukkig leven. Hij vindt die in zijn familie, zijn werk en zijn plek in de Amerikaanse samenleving. Ook spreekt hij over weten wie je wilt zijn en welk verhaal je wilt vertellen.
De Nederlandse presentator Humberto Tan stelde hem in een videogesprek een vraag over de gelukkigste periode in zijn leven. Televisiezender RTL publiceerde het gesprek in oktober 2021; die pagina vraagt om een account, dus hier staat het fragment van één minuut zodat je het meteen kunt bekijken. Zijn antwoord gaat over iets wat hij zelf heeft ervaren.
Een zin uit dat antwoord, vertaald: een betekenisvol leven was het begin van een gelukkig leven. Wanneer hij daarna over jonge mensen praat, komt hij bij het verhaal dat zij willen vertellen.
Dat raakt me. Er ligt nog een leven voor ze.
Waar je een dag aan geeft
Moet betekenis iets groots zijn?
Betekenis kan zitten in werk waar je graag je best voor doet. Je repareert iets, maakt iets of helpt iemand die vastloopt. Aan het eind van de dag weet je waar die uren aan opgingen. Ook zo kan een dag voelen alsof hij van jou was.
Stel, je hebt iets afgemaakt waar je tevreden over bent. Je wilt het straks thuis vertellen. Daar zit al veel in: plezier in wat je hebt gedaan, iemand aan wie je het kwijt wilt. Voor zo'n avond hoef je geen nieuw mens te worden.
Dan kom je thuis. Onderweg heb je je telefoon gepakt, en in de gang sta je een bericht te lezen van iemand die er niet is. Degene aan wie je het wilde vertellen staat twee stappen verderop en wacht.
Dit is mijn punt: je kunt iets belangrijk vinden en het toch laten liggen. Je werk kreeg vandaag je aandacht, het delen ervan niet, want je telefoon kwam ertussen. Waar je om geeft, moet echt tijd krijgen in je dag. Anders blijft het een goed voornemen.
Een brief aan iemand die je kent
Wat voegt een denkbeeldig afscheid hieraan toe?
Bij een afscheidsbrief stel je je voor dat de ander verder leeft zonder jou. Wat wil je diegene vertellen over jullie tijd samen? Je kunt iemand bedanken, iets betreuren of eindelijk zeggen hoeveel iemand voor je betekent. Degene aan wie je schrijft, kent ook de dagen achter die woorden.
In Zuid-Korea schreef ik mijn eigen afscheidsbrief. Daarna ging ik in een kist liggen en ging het deksel dicht. Dat vertel ik in een korte film over het ontstaan van de Last Hour Experience op de pagina Het diepere verhaal. Ik deed mee aan een georganiseerde ervaring waarin ik me voorstelde dat mijn leven eindigde.
Door het antwoord van de zanger krijgt die handeling voor mij iets extra's. Je bedenkt welk verhaal je wilt vertellen. Een afscheidsbrief vraagt je vervolgens hoe dat eruitzag. Wat deed je met je dagen? Wie had daar een plek in? Wat wilde je steeds nog doen?
Stel je voor dat je gaat zitten om te schrijven. Degene aan wie je de brief richt, kent je ook buiten het papier. Die weet of wat je opschrijft klopt met hoe je hebt geleefd.
Een brief mag ook iets bevatten wat de ander nog niet wist. Hoe trots je op iemand bent. Hoeveel dat ene bezoek voor je betekende. Je kunt iets hebben beleefd zonder het ooit goed te hebben uitgesproken.
Gewoon nog even blijven
Wat als je er niet vrolijk van wordt?
Soms is iets je veel waard en kost het je ook moeite. Je luistert naar iemand die het zwaar heeft. Daarna ben je moe en weet je misschien even niets te zeggen. Toch kun je blij zijn dat je bent gebleven. Dat lijkt me heel menselijk.
Je staat in de deuropening, klaar om te vertrekken. Iemand vraagt of je nog even tijd hebt. Misschien blijf je. Misschien moet je echt weg. Alleen jij weet wat er op dat moment meespeelt en wat je wilt doen.
Zo lees ik zijn antwoord. Als je weet waar je voor wilt leven, hoeft een lastige dag nog geen mislukt leven te zijn. Er kan iets waardevols zijn, ook terwijl het schuurt.
Vragen die hierbij opkomen
Wat zegt de Amerikaanse zanger Bruce Springsteen over een gelukkig leven?
Volgens hem begon een gelukkig leven bij betekenis en een doel. Hij noemt zijn familie, zijn werk en zijn plek in de Amerikaanse samenleving. Aan jonge mensen geeft hij de gedachte mee om te ontdekken wie ze willen zijn en welk verhaal ze willen vertellen.
Uit welk interview komt dit antwoord?
Het antwoord komt uit een videogesprek dat in oktober 2021 op de Nederlandse televisie verscheen. De Nederlandse presentator Humberto Tan vroeg naar de gelukkigste periode in het leven van zijn gasten. Op de website van televisiezender RTL staat het gesprek nog met het oorspronkelijke videofragment.
Moet je een groot levensdoel hebben om gelukkig te zijn?
Ik zou daar geen voorwaarde van maken. Je kunt veel geven om je zus, je werk of de vriend die je al jaren kent, zonder daar één groot doel boven te zetten. Wat je belangrijk vindt, mag gewoon passen in het leven dat je al hebt.
Wat als ik wel weet wat belangrijk is, maar er niets mee doe?
Dan zit er iets tussen weten en doen. Misschien ben je moe, zit je agenda vol of zie je op tegen een gesprek. Kijk eens naar één concrete situatie. Wat hield je daar tegen? Dat vertelt je meer dan jezelf verwijten dat je de verkeerde prioriteiten hebt.
Een uur alsof het je laatste is
In de Last Hour Experience begeleid ik je door een uur alsof het je laatste is. In dat uur wil ik stilstaan bij wat je iemand over jouw leven zou willen vertellen. Wie komt er dan in je op? Wat herken je al in de dagen die je hebt geleefd? En wat zou je diegene graag nog willen laten meemaken?
Bronnen
Het oorspronkelijke gesprek op de website van televisiezender RTL, gepubliceerd op 25 oktober 2021; het verslag van boekuitgever Overamstel over de vraag en het antwoord; en mijn eigen verhaal over de afscheidsbrief in Zuid-Korea, in de film op Het diepere verhaal, de pagina over het ontstaan van de ervaring.