Misschien weet je het antwoord al. Dan wordt de volgende vraag interessant: wat zou er verder aan deze dag veranderen?
Je agenda mag even open
Wat zou ik anders doen als vandaag mijn laatste dag was?
Ik zou beginnen bij wat er voor vandaag al staat. Wie krijgt mijn tijd, wat wil ik nog zeggen en wat kan blijven liggen? Daar hoort ook bij wat ik zou behouden. Een wandeling met iemand. Eten maken. Iets gewoons waarvan ik ineens heel precies weet waarom ik het doe.
Denk aan de wandeling die je steeds inkort. Bij de hoek waar je normaal omkeert, omdat er thuis nog van alles moet, loop je deze keer samen een straat verder. Die ene extra straat is het soort ding dat je op je laatste dag niet zou overslaan.
Dezelfde straat, iets meer tijd.
Waar zou ik eens nee tegen zeggen?
Misschien vraagt iemand weer om een gunst waar je de hele avond mee bezig bent. Je hoort jezelf al instemmen. Ik zou me afvragen waarom ik alweer ja zeg. Wie iets wil veranderen aan vandaag, kan ook kijken naar wat er steeds zonder nadenken bij komt.
Hardop klinkt dat nee heel gewoon: vandaag kan ik dat er niet bij hebben.
Als hetzelfde antwoord terugkomt
Steve Jobs, de Amerikaanse ondernemer die computerbedrijf Apple mede oprichtte, vertelde in 2005 aan afstuderende studenten van de Californische universiteit Stanford over zijn ochtendvraag. Zou hij op zijn laatste dag willen doen wat hij van plan was? Een reeks dagen met nee als antwoord was voor hem aanleiding om iets te veranderen.
Moet ik dan van elke vervelende dag iets vinden?
Eén vervelende dag zegt nog weinig over wat je zou willen veranderen. Je kunt een middag dozen sjouwen voor iemand en doodmoe thuiskomen, en het volgende week zo weer doen. Moe worden is dus geen bewijs dat iets weg moet. Bij een afspraak waar je iedere keer onderuit wilt, zou ik verder kijken naar wat je tegenstaat.
Waar gaat je nee eigenlijk over?
Stel dat het je werk is. Dan kan het over de uren gaan, of over hoe je thuiskomt en wat er dan nog van je over is. Het antwoord bepaalt welk gesprek nodig is, en met wie. Soms vraagt dat tijd om iets zorgvuldig te veranderen.
Bijna afgestudeerd
Gaan mensen anders naar hun dagen kijken als het einde dichterbij komt? Dat is gemeten. In een onderzoek uit 2008 ging het om studenten die binnenkort zouden afstuderen.
Wat moesten de studenten doen?
In 2008 zaten 67 studenten aan de Amerikaanse universiteit van Virginia in een onderzoeksruimte en schreven op wat ze aan hun studietijd waardeerden. Sommigen schreven daarover met het afstuderen dichtbij in gedachten, anderen met het einde ver weg. Een derde groep beschreef een doordeweekse dag. Twee weken lang volgden online schrijfopdrachten en vragen, bijvoorbeeld of ze vrienden hadden gezien of dat van plan waren.
Wat kwam daaruit?
Twee weken lang schreven ze thuis verder en kregen ze steeds dezelfde vragen. Heb je vrienden gezien, ben je dat van plan, was er iets waar je dankbaar voor was. De onderzoekers telden hoe vaak iemand ja zei, en bij de groep die zich het afstuderen dichtbij voorstelde steeg dat aantal sterker dan bij de twee andere groepen. Goed om erbij te weten: een ja op een plan telde even zwaar als een ja op iets dat al was gebeurd. Het getal zegt dus hoeveel die dingen in hun hoofd zaten, niet dat ze die dingen ook vaker deden.
Dit ging over studenten die bijna afstudeerden. De vraag die ik eraan overhoud: waar zou ik vaker bij willen zijn zolang het er is?
Nog gewoon samen eten
Misschien zou het avondeten op je lijst blijven staan. Je zou boodschappen doen en koken. Nog eens vragen of iemand wat wil. Daarna staan er twee kommen te drogen naast de gootsteen, want je hebt samen gegeten.
Een avond die je al kent.
Kan iets wat moet toch bij mijn antwoord horen?
Ja. Als je graag voor iemand kookt, horen de boodschappen en de afwas daar ook bij. Je zou het hele rijtje opnieuw kunnen kiezen. Ik zou bij zo'n taak kijken voor wie ik het doe. Wil ik diegene ook vandaag dat deel van mijn tijd geven?
Van zo'n avond blijven alleen die twee kommen over. Toch zou je hem zo weer kiezen.
Je kunt uitkomen bij nog even blijven zitten. Horen hoe dat verhaal afloopt. De ander iets vragen waar je normaal aan voorbijgaat, omdat je alweer bezig bent met straks.
En je kunt zo'n avond graag willen houden, terwijl hij eigenlijk zelden in je agenda past.
Voorbij het eerste idee
Wat zou ik anders doen als vandaag mijn laatste dag was? Die vraag zou ik meenemen in de Last Hour Experience, de begeleide luisterervaring waarin je je eigen laatste uur voorstelt. Ik zou verder kijken dan de eerste afspraak die ik schrap. Wat wil ik blijven doen, en voor wie? Een uur om bij zo'n antwoord te blijven, totdat ook de gewone dingen een plek krijgen.
Vragen die vaker opkomen
Moet ik elke dag leven alsof het mijn laatste is?
Ik zou de vraag gebruiken om naar een gewone dag te kijken. Er mag daarnaast volop toekomst zijn: mensen voor wie je zorgt, iets wat je wilt leren, werk dat tijd nodig heeft. Ook wat pas over jaren af is, kan vandaag een goede reden zijn om eraan te beginnen.
Wat als ik eigenlijk niets zou veranderen?
Dan zou je deze dag blijkbaar willen houden. Misschien zou je hetzelfde ontbijt maken, hetzelfde werk doen en daarna dezelfde mensen zien. Kijk eens wat je daarvan zou willen houden. Je hoeft geen probleem te bedenken om de vraag serieus te nemen. Herkennen wat goed zit, hoort er ook bij.
En als degene die ik wil zien ver weg woont?
Dan kost een bezoek wat voorbereiding. Je kunt vragen wanneer het uitkomt, een bericht inspreken of rustig bellen. De afstand bepaalt mede wat er vandaag mogelijk is. Wat je vandaag kunt doen hangt ook af van de ander, en van hoe jullie elkaar kunnen bereiken.
Wat als ik door deze vraag iets groots wil veranderen?
Dan zou ik opschrijven wat ik wil, en wat erbij komt kijken. Ander werk zoeken of verhuizen vraagt aandacht voor geld, afspraken en de mensen om je heen. Je kunt vandaag erkennen dat je iets wilt veranderen en de uitvoering vervolgens zorgvuldig voorbereiden.
Bronnen
De uitgeschreven toespraak uit 2005 van Steve Jobs, de Amerikaanse ondernemer achter computerbedrijf Apple, op de website van de Californische universiteit Stanford. Zijn ochtendvraag staat in het gedeelte over de dood.
Het oorspronkelijke verslag van de schrijfproef met studenten van Jaime Kurtz, onderzoeker in de psychologie in de Verenigde Staten, en de samenvatting in de onderzoekscatalogus van de Amerikaanse nationale medische bibliotheek.